Follow us on: 
facebook
youtube
flick
 

Bài phát biểu của Bà Pratibha Mehta, Điều phối viên Thường trú LHQ tại Việt nam và Trưởng Đại diện Chương trình Phát triển LHQ tại Diễn đàn Chính sách Dân tộc 2015

In Email

 

Phát triển Dân tộc Thiểu số: Từ Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ đến Mục tiêu Phát triển Bền vững- Không để ai bị bỏ lại phía sau
    
Thời gian: Ngày 9 tháng 12 năm 2015  
Sự kiện: Diễn đàn Chính sách Dân tộc 2015
Địa điểm: Khách sạn Sheraton, Tây Hồ, Hà Nội, Việt Nam

 

Kính thưa:
Ông Danh Út- Phó Chủ tịch Hội Đồng Dân tộc của Quốc hội
Ông Sơn Phước Hoan- Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc     
Bà Cait Moran, Đại sứ Ai-len
Đại diện các Bộ, ngành, các cơ quan Đối tác Phát triển và các cơ quan thông tấn, truyền thông

Xin được chào mừng toàn thể quý vị tới Diễn đàn Chính sách Dân tộc Thiểu số năm 2015, một năm đánh dấu sự phê chuẩn của các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG), được các quốc gia thành viên của Liên hợp quốc cam kết thực hiện, nhằm hướng tới một tương lai  bền vững,  thịnh vượng và không để ai bị bỏ lại phía sau. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nhóm dân tộc thiểu số đang gặp hoàn cảnh khó khăn.  

Việc ra đời của các Mục tiêu Phát triển Bền vững - SDGs cũng chính thức khép lại năm cuối cùng thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ - MDGs. Đây quả là một hành trình đầy kỳ tích -   trên cả bình diện toàn cầu và tại Việt Nam. Đã có vô cùng nhiều các thành tích đạt được trong vòng hơn 15 năm qua. Tôi cũng nhân cơ hội này được một lần nữa gửi lời chúc mừng chân thành tới Chính phủ và Nhân dân Việt Nam với những tiến bộ mang tính chuyển biến căn bản mà Việt Nam đã đạt được trong một khoảng thời gian rất ngắn để hoàn thành hầu hết Mục tiêu Phát triển Thiên nhiên kỷ. Điều này đã phản ánh những tiến bộ to lớn mà Việt Nam đã đạt được trong giai đoạn Đổi Mới và phần lớn dựa trên mô hình tăng trưởng có lợi cho người nghèo cũng như đảm bảo sự tiếp cận công bằng đối với các dịch vụ công.
 
Mặc dù vui mừng với những thành tựu như trên ở bình diện quốc gia, song chúng ta cần ghi nhận rằng một số vùng và các nhóm dân cư đang bị bỏ lại phía sau, đáng chú ý là đồng bào miền núi và dân tộc thiểu số, ở hầu hết các mục tiêu TNK. Nghèo thu nhập của người dân tộc thiểu số sao hơn 3.5 lần so với trung bình cả nước. Khoảng cách giữa đồng bào dân tộc thiểu số và trung bình cả nước ở nhiều chỉ số MDG thậm chí còn rất cao và các thách thức này có liên hệ mật thiết và tương hỗ lẫn nhau. Có thể thấy rõ điều này ở các chỉ tiêu như “tỉ lệ mù chữ của người dân tộc tiểu số ở độ tuổi 10 hoặc lớn hơn”, “tỉ lệ suy dinh dưỡng cân nặng theo tuổi ở trẻ em dân tộc thiểu số dưới 5” hay “tỉ lệ hộ gia đình dân tộc thiểu số được tiếp cận với hố xí hợp vệ sinh”. Sự tụt hậu đối với việc hoàn thành các MDGs đối với người dân tộc thiểu số cho thấy rằng vẫn còn rất nhiều điều cần phải làm để xóa bỏ đói nghèo dưới nhiều hình thức khác, chứ không chỉ đơn thuần là nghèo thu nhập. Tình trạng nghèo kinh niên sẽ kéo theo vòng nghèo luẩn quẩn nhiều thế hệ cho các nhóm dân tộc thiểu số, do vậy giải quyết thách thức này cần được coi là ưu tiên số một khi thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Đây là thời điểm cần hành động hơn lời nói. Tôi thấy mình có thêm động lực khi nhìn thấy sự vào cuộc nhanh chóng của Chính phủ Việt Nam, đưa ra những hành động  cụ thể để giải quyết các mục tiêu chưa hoàn thành, đồng thời Việt nam hóa các mục tiêu SDG, đáng chú ý nhất là việc Chính phủ vừa ban hành Quyết định 1557- Kế hoạch Hành động thực hiện MDG đối với đồng bào dân tộc thiểu số, cũng như đưa cách tiếp cận nghèo đa chiều vào khung chính sách. Một điều quan trọng mà cũng giống như lãnh đạo Hội đồng Dân tộc và Ủy ban Dân tộc đã chia sẻ các bài phát biểu là các mục tiêu SDGs và các chỉ tiêu cụ thể của MAP-EM phải được lồng ghép và các Kế hoạch Phát triển Kinh tế-Xã hội của cả nước cũng như các kế hoạch cấp ngành, địa phương. Một nhiệm vụ cũng quan trọng không kém là cần phải hình thành và vận hành một cơ chế giám sát và phân chia trách nhiệm rõ ràng để có thể đạt được các chỉ tiêu nêu trên.

Tôi hi vọng rằng nội dung thảo luận chính sách này hôm nay sẽ giúp tất cả chúng ta cùng nhau chia sẻ quan điểm và tìm kiếm một cơ chế hợp tác trong tiến trình thực hiện Kế hoạch đẩy nhanh các mục tiêu TNK cho đồng bào DTTS. Tôi cũng xin được đóng góp một số khuyến nghị như sau.

Trước hết, con người cần phải được đặt là vị trí trung tâm của các Mục tiêu Phát triển bền vững. Sự hiện diện của các nhóm dân tộc thiểu số và nền văn hóa đa sắc màu của họ ở diễn đàn ngày hôm nay là bằng chứng hùng hồn nhất cho thấy con người có thể là các tác nhân của sự thay đổi như thế nào, họ có thể bày tỏ các lo âu và điểm mạnh của mình như thế nào và họ có thể tham gia tích cực vào tiến trình phát triển như thế nào. Tuy nhiên điều này chỉ xảy ra nếu có thể tạo cho đồng bào cơ hội tự tổ chức, tự giúp nhau và cùng nhau nói lên tiếng nói của mình, cho những vấn đề của mình.  

Thứ hai, Mục tiêu Phát triển bền vững sẽ hướng tới việc không chỉ chấm dứt đói nghèo ở mọi hình thức mà còn là giảm bất bình đẳng, bao gồm giữa các nhóm dân cư và giữa các thành việc trong một cộng đồng. Đặc biệt vấn đề bình đẳng giới và khám phá tiềm năng  để phụ nữ có thể tham gia và đóng góp nhằm tạo ra sự thay đổi trong quá trình phát triển. Thúc đẩy tăng trưởng toàn diện hơn, bao gồm cải thiện cơ hội cho người dân tộc thiểu số- với vai trò là tác nhân tham gia để hình thành, đóng góp và hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng kinh tế sẽ là nội dung cốt lõi trong các Kế hoạch Phát triển Kinh tế Xã hội trong thời gian tới và khung chính sách về dân tộc thiểu số. Ngoài việc  xây dựng các  kế hoạch vùng dựa trên các lợi thế cạnh tranh của từng vùng để tạo cơ hội và việc làm, cần phải tăng cường năng lực cho đồng bào dân tộc thiểu số để có thể nắm bắt được các cơ hội mới được tạo ra. Các hỗ trợ về dạy nghề, hỗ trợ sản xuất và tiếp cận thị trường cần được tăng cường. Môi trường thuận lợi cho các nhóm dân tộc thiểu số có thể tư thiết lập và vận hành các nhóm tự giúp, thành lập doanh nghiệp dân doanh và triển khai các mô hình kinh doanh nhỏ là rất cần thiết. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những sự hỗ trợ đó sẽ phát huy hiệu quả lớn nhất nếu lấy nguyên tắc thúc đẩy tinh thần “tự lực tự cường” của cộng đồng, nâng cao vị thế cho cộng đồng và lấy nguyên tắc cộng đồng làm chủ làm nền tảng thực hiện.

Thứ ba, tôi muốn kêu gọi, trong quá trình xây dựng và thực hiện Kế hoạch Phát triển Kinh tế-Xã hội, cần phải cải cách tư duy về thể chế và tái định hướng quy trình lập kế hoạch cũng như các chức năng cung ứng dịch vụ để đảm bảo sự tiếp cận dịch vụ công bằng cho mọi người. Theo các bài học kinh nghiệm quốc tế việc cải thiện chính sách xã hội hóa dịch vụ công, bằng cách chuyển đổi các đơn vị cung ứng dịch vụ công thành các “doanh nghiệp cung ứng dịch vụ công” có thể dẫn đến rủi ro hiệu suất thấp và không công bằng (do tăng mức người sử dụng dịch vụ phải tự chi trả) trong bối cảnh khung thể chế chưa đồng bộ và nguồn ngân sách cho cung cấp dịch vụ giảm dẫn tới việc người nghèo và thu nhập thấp không tiếp cận được dịch vụ có chất lượng. Cũng cần phải xem xét một cách nghiêm túc việc phân quyền và nguồn lực thông qua phương thức hỗ trợ trọn gói cho chính đồng bào dân tộc thiểu số vì hơn ai hết, họ là người hiểu rõ nhất các ưu tiên của mình và làm thế nào để đáp ứng các nhu cầu đó trên cơ sở phù hợp với văn hóa và truyền thống của chính mình.

Thứ tư, chúng ta đã biết Việt Nam là một trong các quốc gia bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu sẽ làm nguy cơ thiệt hại do các hiện tượng khí hậu cực đoan gây ra trở nên nghiêm trọng hơn bao giờ hết, thách thức giới hạn của con người trong việc thích ứng với các tác động của biến đổi khí hậu. Đồng bào dân tộc thiểu số là nhóm đối tượng bất lợi nhất trong việc ứng phó với tác động biến đổi khí hậu do điều kiện tự nhiên, xã hội và điều kiện sống còn nhiều khó khăn. Một dấu hiệu đáng mừng khi chứng kiến việc Việt Nam tổ chức một cuộc tham vấn riêng với đồng bào DTTS để chuẩn bị cho việc tham dự Hội nghị  COP21  ở Paris.  Các thông điệp này cần được lồng ghép vào Kế hoạch PTKTXH giai đoạn tới. Đồng thời, các giải pháp sáng tạo sử dụng công nghệ thông tin, dùng điện thoại di động, cần được cân nhắc để giúp cảnh báo sớm các tác hại có thể đến mùa màng hay phải sơ tán khi có thiên tai. Nếu được lồng ghép vào các chương trình mục tiêu quốc gia ở các vùng miền núi, dân tộc thiểu số, các sáng kiến này sẽ giúp phần giảm thiệt hại và gia tăng khả năng phục hồi sau thiên tai.

Cuối cùng, tôi xin chia sẻ quan điểm rằng cần phải có một hệ thống/khung giám sát và giải trình trách nhiệm với các chỉ tiêu, chỉ số cụ thể để đảm bảo việc thực hiện hiệu quả Kế hoạch Phát triển Kinh tế Xã hội, đồng thời thể hiện rõ hơn cam kết và nỗ lực của Việt Nam để thực hiện các khuyến nghị về nhân quyền của các cơ chế quốc tế như Báo cáo Định  kỳ Phổ quát (UPR) và Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử (CERD).   Định hướng hướng tới một cơ chế quản lý dựa trên kết quả và tăng cường giám sát của các cơ quan chính phủ - với vai trò tham mưu của UBDT, Quốc Hội, cơ quan dân cử, xã hội dân sự và chính người dân cũng là một khuyến nghị cần thực hiện để đảm bảo quyền của người dân tộc thiểu số trong quá trình phát triển.

 Để khép lại bài phát biểu của mình, tôi xin được khẳng định lại cam kết của LHQ và các Đối tác Phát triển trong nhóm công tác  sẽ tiếp tục là các đối tác thân cậy của Chính phủ Việt Nam, sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam để lồng ghép các SDG vào bối cảnh quốc gia và tiếp tục hoàn thành các mục tiêu thiên niên kỷ đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Tôi tin rằng Chính phủ Việt Nam, cùng với cam kết và kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực giảm nghèo và thực hiện MDG; các mục tiêu SDG sẽ được thực hiện thành công, đói nghèo sẽ “được chấm dứt ở mọi hình thức, ở mọi nơi” và “không có ai bị bỏ lại phía sau”.

Xin cám ơn và kính chúc Quý vị sức khỏe.