Follow us on: 
facebook
youtube
flick
 

Phát biểu của Bà Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam tại Diễn đàn các Đối tác Phát triển Việt Nam 2015

In Email

Ngày: Thứ Bảy, ngày 5 tháng 12 năm 2015

Địa điểm: Khách sạn Lotte, đường Liễu Giai, Hà Nội

 

  • Kính thưa ngài Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng nước CHXNCN Việt Nam;

 

  • Kính thưa các đồng chủ tọa, ngài Bùi Quang Vinh, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư và bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Quốc gia của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam;
  • Kính thưa các vị đại biểu Chính phủ;
  • Các quý Đại sứ và Đối tác phát triển;
  • Các đại diện xã hội dân sự;
  • Thưa toàn thế các vị khách quý;

Thay mặt toàn thể các cơ quan của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, tôi rất vinh dự có cơ hội phát biểu tại Diễn đàn các Đối tác phát triển Việt Nam năm 2015.

Vào tháng Chín, 193 thành viên LHQ trong đó có Việt Nam đã nhất trí thông qua một tập hợp mới các Mục tiêu Phát triển Bền vững toàn cầu (SDGs). Khi thông qua các Mục tiêu Phát triển Bền vững, các nước thành viên của Liên Hợp Quốc cam kết sẽ tiến tới một tương lai thịnh vượng và bền vững, và điều quan trọng đó cũng là nơi mà không ai sẽ bị bỏ lại phía sau. Được xây dựng theo năm chủ đề chính: con người, hành tinh, sự thịnh vượng, hòa bình và hợp tác trên cơ sở nhân quyền, các Mục tiêu Phát triển Bền vững đưa ra một chương trình nghị sự đầy táo bạo và mang tính cách mạng, theo đó sẽ quyết định đường lối phát triển của tất cả các quốc gia trong 15 năm tiếp theo.

Sự khởi đầu của các Mục tiêu Phát triển Bền vững cũng đánh dấu năm cuối cùng của các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs), và điều quan trọng là sự thể hiện xuất sắc của Việt Nam, trong đó chứng kiến những thành tích của đất nước khi đạt được hầu hết các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, với một số chỉ tiêu, như về vấn đề đói nghèo, được hoàn thành trước thời hạn đề ra. Điều này cũng phản ánh sức mạnh của sự phát triển ngày càng tiến bộ ở Việt Nam trong thời kỳ hậu-Đổi Mới vốn phần lớn dựa trên mô hình tăng trưởng vì người nghèo và quá trình cung cấp dịch vụ công một cách công bằng.

Mặc dù có tính tiếp nối giữa các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ và các Mục tiêu Phát triển Bền vững, các Mục tiêu Phát triển Bền vững có sự khác biệt rõ rệt ở hai khía cạnh quan trọng. Trước hết, chúng có phạm vi toàn diện hơn. 17 mục tiêu và 169 chỉ tiêu nhằm mục đích cung cấp cả chức năng định hướng chính sách cũng như hướng dẫn thực hiện chương trình nghị sự mới. Sự khác biệt thứ hai là tham vọng của các mục tiêu: các Mục tiêu Phát triển Bền vững mong muốn loại bỏ, thay vì chỉ cắt giảm tỷ lệ những tệ nạn xã hội và vấn đề môi trường.

Là một quốc gia có thu nhập trung bình, Việt Nam hiện đang ở trong một thời điểm quan trọng trong hành trình phát triển của đất nước. Giống như các nước có thu nhập trung bình mới nổi khác, Việt Nam đang có sự chuyển tiếp khó khăn với những ưu tiên trái chiều; Những bước tiến xuất sắc về phát triển con người từng đạt được trước kia đã có dấu hiệu chững lại trong những năm gần đây. Sau giai đoạn được xếp hạng cao hơn những nước khác về chỉ số phát triển con người trong khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, Việt Nam hiện đang tụt lại phía sau. Những lựa chọn về chính sách trong giai đoạn này sẽ xác định việc Việt Nam sẽ bị mắc kẹt, hay sẽ tiến về phía trước theo hướng toàn diện, công bằng và bền vững. Nhìn từ nhiều góc độ, một giai đoạn Đổi Mới thứ hai là cần thiết để đối phó với các thách thức đang ngày một gia tăng.

Khuôn khổ các Mục tiêu Phát triển Bền vững có thể làm cơ sở để tính toán lại và thảo ra một chương trình nghị sự mới lấy con người làm trung tâm; thúc đẩy sự thịnh vượng chung; xã hội hòa bình và công bằng cũng như thúc đẩy tính bền vững của hành tinh theo một thể thống nhất. Chúng tôi muốn đưa ra một số kiến nghị theo năm chủ đề Mục tiêu Phát triển Bền vững chính.

Con người ở vị trí trung tâm của các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Mục đích toàn diện không chỉ là xóa bỏ đói nghèo dưới mọi hình thức, mà còn giảm sự bất bình đẳng, bao gồm bất bình đẳng giới, giải phóng tiềm năng đóng góp mà phụ nữ có thể mang lại. Trình tự đầu tiên của việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững là phải đạt được toàn bộ các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, cả ở cấp quốc gia (đặc biệt tình trạng suy dinh dưỡng, tỷ lệ nhiễm HIV, và môi trường bền vững), cũng như ở cấp địa phương, đặc biệt ở vùng các dân tộc thiểu số. Việc đạt được một cách đầy đủ các chỉ tiêu của chương trình Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ là vô cùng quan trọng nếu Việt Nam muốn tránh các vấn đề phát triển không cân bằng trở nên nghiêm trọng hơn. Kế hoạch Phát triển Dân tộc thiểu số cũng như Kế hoạch Hành động về Y tế gần đây là những cơ hội tuyệt vời để có thể tiến hành thực hiện nhanh chóng và mang lại kết quả.

Ngoài ra, Việt Nam hiện đang phải đối mặt với sự nghèo đói đa chiều và các vấn đề xã hội mang hình thức mới tại khu vực đô thị, đặc biệt là đối với người nhập cư và người lao động ở khu vực phi chính thống, cũng như người cao tuổi và các bà mẹ bị bỏ lại ở khu vực nông thôn. Gần 26% dân số năm 2012 có thu nhập cận-nghèo ở mức từ 2-4 USD/ngày và 48% là thu nhập trung bình thấp với mức từ 4-10 USD/ngày. Nếu có bất cứ điều gì xảy ra, ví dụ như thảm họa tự nhiên hay một cú sốc kinh tế, họ có thể bị đẩy trở lại tình trạng đói nghèo một cách dễ dàng. Điều này đặt ra một thách thức lớn đối với việc cải cách hệ thống bảo trợ xã hội vốn có mục tiêu hỗ trợ lực lượng lao động chính thống và nhóm dân số rất nghèo, nhưng lại bỏ qua nhóm dân số thu nhập cận-nghèo và thu nhập thấp với các nguồn thu không cố định và nhạy cảm với các cú sốc bên ngoài. Nhóm dân số này phải đối mặt với nhiều thiếu thốn và cũng cần được bảo vệ để có thể đầu tư cho tương lai của họ.

Thứ ba, sự phát triển bất bình đẳng ở Việt Nam được gắn chặt với các điều kiện cố hữu từ khi sinh ra và có khả năng tạo ra một vòng luẩn quẩn của đói nghèo, đặc biệt đối với các dân tộc thiểu số, người khuyết tật, những người sống ở vùng sâu vùng xa, các gia đình cận-nghèo và thu nhập thấp, hoặc có thu nhập không ổn định, v.v... Trong khi vẫn phải duy trì nền giáo dục cơ bản và Y tế, cần mở rộng cơ hội tiếp cận với giáo dục có chất lượng cao và những chương trình đào tạo nghề và kỹ thuật để tạo thêm nhiều cơ hội cho thị trường lao động đang ngày càng phát triển. Bảo hiểm Y tế xã hội cần phải tiến một bước thật dài để mang lại sự đảm bảo toàn diện có ý nghĩa cho người dân. Mở rộng chương trình bảo trợ xã hội dựa trên vòng đời của con người là yếu tố thiết yếu cho mô hình phát triển mang tính cải tiến toàn diện và công bằng.

Các Mục tiêu Phát triển Bền vững phấn đấu cho sự thịnh vượng chung song hành với mục tiêu bảo vệ hành tinh của chúng ta. Điều này bao gồm việc phải đảo ngược các diễn biến đang tồn tại của suy thoái môi trường, trong đó có thực hiện các hành động khẩn cấp về biến đổi khí hậu, đang có ảnh hưởng tới mọi lĩnh vực của nền kinh tế và an sinh của người dân Việt Nam. Việt Nam cần phải đặt mục tiêu cao hơn nữa cho các hành động nhằm thích nghi và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Tích cực đẩy mạnh các hành động mang tác động khí hậu cao trong các lĩnh vực quan trọng như giao thông vận tải, nông nghiệp, xây dựng, năng lượng, v.v... cùng với tận dụng lợi thế của các thị trường toàn cầu mới trong công nghệ sạch và năng lượng tái tạo, v.v... với tổng mức cơ hội đầu tư trên toàn cầu lên đến khoảng 16,4 nghìn tỷ USD là một lựa chọn hấp dẫn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ đồng thời có tiềm năng rất lớn trong việc tạo ra việc làm có lợi cho môi trường. Nền kinh tế của Việt Nam vẫn còn trong tình trạng phi hiệu quả về năng lượng, một phần do việc trợ cấp cho ngành nhiên liệu hóa thạch quá lớn. Theo nghiên cứu của chúng tôi, nếu loại bỏ dần trợ cấp gián tiếp vào ngành nhiên liệu hóa thạch sẽ không chỉ giúp cắt giảm lượng khí thải, mà còn giúp tiết kiệm đáng kể để bảo đảm kinh phí cho các nhu cầu xã hội.

Sự thịnh vượng chung có mục tiêu nhằm đạt được tăng trưởng có chất lượng và tiếp đó chuyển thành phát triển toàn diện. Điều này đòi hỏi phải chính thức hóa các khu vực phi chính thống và đảm bảo tất cả mọi người - kể cả phụ nữ, thanh niên, người khuyết tật, dân tộc thiểu số - đều có thể tiếp cận được việc làm. Việt Nam cần trang bị cho người dân những khả năng hay năng lực cơ bản, đặc biệt là các kỹ năng, được đào tạo và sự tự tin để họ có thể nắm bắt những cơ hội do quá trình hội nhập toàn cầu và khu vực mang lại và không bị bỏ lại phía sau.

Kinh nghiệm thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ trên toàn cầu đã chỉ ra rằng sự phát triển bền vững không thể đạt được khi không có nền tảng là xã hội hòa bình, gắn kết và công bằng. Khuôn khổ các Mục tiêu Phát triển Bền vững tạo ra một đột phá mới, buộc các quốc gia thành viên cam kết tăng cường quản trị toàn diện, cung cấp cơ hội tiếp cận công bằng xã hội cho tất cả mọi người, loại bỏ tham nhũng và xây dựng các tổ chức có trách nhiệm ở tất cả các cấp. Khi các nước phát triển đi lên, nguyện vọng của người dân, đặc biệt là giới trẻ, cũng thay đổi. Họ muốn có tiếng nói trong việc định hình xu hướng phát triển của đất nước. Sự thiếu vắng tiếng nói và sự tham gia của người dân, cộng với việc loại trừ và hoặc không có điều kiện tiếp cận với công bằng xã hội một cách đầy đủ là một sự kết hợp rất tai hại. Có được những không gian tự do, sôi động và an toàn để các thành phần trong xã hội dân sự có thể tự do tham gia và liên kết là một phần quan trọng, không chỉ đối với việc thực hiện thành công các Mục tiêu Phát triển Bền vững, mà còn để hoàn thành tôn chỉ của Hiến pháp trong việc thúc đẩy sự tham gia của công dân trong quản lý Nhà nước và xã hội.

Các nước thành viên cũng đã cam kết sẽ đem lại một sức sống mới cho quan hệ đối tác toàn cầu, nhằm đối phó với những thách thức chung. Sự hợp tác Nam-Nam và Bắc-Nam để chia sẻ kiến thức và thúc đẩy đổi mới có thể được coi là một chiến lược xây dựng quan hệ đối tác. Việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững đòi hỏi nguồn lực quan trọng từ nguồn tài chính quốc tế và trong nước, bao gồm các nguồn tài trợ công và tư nhân và không chỉ phụ thuộc vào nguồn ODA. Điều này đặc biệt quan trọng với Việt Nam trong bối cảnh suy giảm ODA và áp lực về ngân sách công. Những nỗ lực mới là cần thiết để thúc đẩy cơ sở tính thuế trong nước và đảm bảo hiệu quả trong việc phân bổ và quản lý tài chính công. Tương tự, một số phương thức để tận dụng nguồn lực thông qua quan hệ đối tác - bao gồm PPP, làm việc với các tổ chức cộng đồng và xã hội dân sự và bằng cách xây dựng, tạo điều kiện để cộng đồng đáp ứng được những thách thức và nhu cầu của địa phương. Chính phủ có vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho các Tổ chức Xã hội Dân sự và sự tham gia của khu vực tư nhân với tư cách là những đối tác phát triển.

Bản chất liên kết giữa 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững đòi hỏi một hình thức mới trong lãnh đạo chính sách, có tác dụng phá vỡ những rào cản cục bộ và những mối lợi ích cố hữu. Có thể sẽ cần xem xét lại cơ cấu Chính phủ để loại bỏ những tắc nghẽn mang tính thể chế trong quá trình thực hiện nghĩa vụ và phối hợp liên ngành. Giống như đối với các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, Kế hoạch Phát triển Kinh tế-Xã hội mới và ngân sách mang lại một cơ hội tuyệt vời để quốc gia hóa các cam kết về Mục tiêu Phát triển Bền vững, song hành với xác định rõ các chỉ số giám sát và đánh giá hỗ trợ việc báo cáo kết quả thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững thường xuyên. Ngoài ra, như đã nêu trong tuyên bố Hà Nội tại Hội nghị thượng đỉnh IPU 132, vai trò của Quốc hội là vô cùng quan trọng trong việc địa phương hóa các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Có thể thiết lập các cơ chế phù hợp để kịp thời giám sát việc thực hiện chính sách hiện hành, xem xét ngân sách và báo cáo kết quả thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Điều tối quan trọng là cần tăng cường hệ thống quản lý dữ liệu ở tất cả các cấp và giới thiệu những phương thức tiên tiến để thu thập các dữ liệu phân tách phục vụ cho quá trình ra quyết định dựa trên dẫn chứng thực tế, báo cáo kết quả và trách nhiệm giải trình. Điều đáng khích lệ là Chính phủ đã tham gia vào quá trình này và Tổng cục Thống kê đang tiến hành rà soát để hỗ trợ các số liệu nền cho các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Chương trình nghị sự Mục tiêu Phát triển Bền vững 2030 là chương trình nghị sự của người dân. Sự nhận thức của xã hội ở tất cả các cấp đã từng là yếu tố rất quan trọng trong việc đảm bảo thực hiện tốt các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, và nó sẽ trở nên quan trọng hơn đối với các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Những chiến dịch truyền thông nhắm tới tất cả các bên liên quan, bao gồm cả khu vực tư nhân, cũng có thể giúp xây dựng một liên minh hỗ trợ rộng lớn.

Chương trình nghị sự các Mục tiêu Phát triển Bền vững được đánh giá là thực sự táo bạo, nhưng nó đặc biệt thích hợp cho các nước có thu nhập trung bình đầy tham vọng như Việt Nam, nơi sẽ mang lại một cơ hội rất lớn cho thay đổi bằng sự đổi mới, công nghệ mới và hợp tác.

Liên Hợp Quốc rất lạc quan về tương lai của Việt Nam, vì đất nước của các bạn được trời phú cho tài nguyên quý giá nhất – đó là những con người của tinh thần, tham vọng và sự khéo léo. Các Mục tiêu Phát triển Bền vững mang lại khung định hướng, vừa đảm bảo các quyền con người, đồng thời giúp phát huy đầy đủ các tiềm năng của người Việt Nam. Việt Nam đã được công nhận trên toàn thế giới là quốc gia đạt được thành tích cao đối với các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, và giờ đây hoàn toàn có khả năng trở thành tấm gương tương tự trong việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Liên Hợp Quốc, cùng với các đối tác phát triển khác, sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong cuộc hành trình mới này để đạt được thịnh vượng hơn nữa, bảo vệ môi trường và không bỏ ai lại phía sau.

Xin trân trọng cảm ơn!